Beëindiging van de relatie tussen bank en cliënt en afsluiting van de rekeningen: als het het recht van de cliënt is, is het ook dat van de bank

This post is also available in:

Sinds enkele jaren worden bepaalde bankcliënten geconfronteerd met de aankondiging door hun bankier van de eenzijdige beëindiging van de bankrelatie en de daaruit voortvloeiende afsluiting van hun rekeningen, zonder motief en doorgaans met een opzegtermijn. De betrokken cliënten beschikken over een termijn om precieze instructies te geven over het lot van hun tegoeden: de rekeningen, in debet of credit, moeten op nul worden gezet, de kluizen leeggemaakt, en de effecten in een portefeuille naar een andere gereglementeerde onderneming overgedragen. De bank beschikt over dat recht, dat evenwel niet discretionair is, en haar cliënt eveneens.

De algemene bankvoorwaarden liggen in lijn met het gemeen recht

Die afsluiting, een gevolg van het einde van de relatie en soms deel van een ruimere exitprocedure, vindt doorgaans haar grondslag in de algemene voorwaarden van de bank, maar vormt in werkelijkheid een toepassing, in het bankrecht, van een algemeen beginsel van het verbintenissen- en contractenrecht. De relatie tussen een bank en haar cliënt steunt op de rekeningovereenkomst, een onbenoemde overeenkomst van onbepaalde duur. De algemene beginselen inzake de beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur zijn dus van toepassing: elke partij, of het nu de cliënt of de bank is, kan de overeenkomst opzeggen, in voorkomend geval onder contractueel bepaalde voorwaarden en doorgaans met een redelijke opzegtermijn. De afsluiting van de rekeningen volgt op het einde van de relatie.

De raamovereenkomst en het recht van de betalingsdiensten

Meer bepaald, voor een relatie tussen de bankier en een gebruiker van betalingsdiensten, voorziet artikel 17 van Boek VII van het Wetboek van economisch recht in een absoluut recht, voor zowel de gebruiker als de aanbieder (de bankier), om de raamovereenkomst tussen de partijen op te zeggen en de eronder geopende rekeningen af te sluiten. Voor de gebruiker kan de opzegging kosteloos en met onmiddellijke ingang gebeuren, behoudens een contractuele opzegtermijn van maximaal één maand. Voor de aanbieder moet de opzegtermijn ten minste twee maanden bedragen.

De motieven achter de beëindiging

Zoals hierboven gesteld, moet de beslissing van de bank om de overeenkomst te beëindigen en de afsluiting aan te kondigen niet worden gemotiveerd, nu zij discretionair is, waarbij de cliënt hetzelfde recht heeft. Het kan bijvoorbeeld gaan om een nieuw commercieel beleid, een de-risking-operatie gericht op een als risicovol beschouwd cliëntensegment (met name inzake antiwitwaswaakzaamheid), of een beslissing na een gebeurtenis die de bank ertoe brengt de cliënt niet langer te willen bedienen.

Twee tempering: rechtsmisbruik en de basisbankdienst

De vrijheid van de bankier kent niettemin twee mogelijke temperingen. Krachtens het verbintenissenrecht kan de theorie van het rechtsmisbruik steeds worden ingeroepen, voor zover de cliënt kan aantonen dat de handeling van de bankier, in de omstandigheden, uitsluitend op een oogmerk om te schaden berust of op onevenredige en voor de cliënt nadelige wijze wordt uitgeoefend ten aanzien van de legitieme belangen van de bank. De sanctie van het rechtsmisbruik kan slechts het gebruik van het recht door de bankier tot een normaal gebruik herleiden: de bankier kan nooit worden verplicht een cliënt te behouden, al kan de beëindiging soepeler worden gemodaliseerd zonder de eindresultaat te wijzigen.

De tweede tempering vloeit voort uit de regels inzake de basisbankdienst, ingevoerd bij de wet van 24 maart 2003 (thans de artikelen VII.56/1 tot VII.59/3 van het Wetboek van economisch recht), die een gewaarborgde bankdienst opleggen aan alle kredietinstellingen die in België een zichtrekening aanbieden. Die regels komen in een ander artikel op deze site aan bod. In 2021 trad ook een basisbankdienst voor ondernemingen in werking.

In de praktijk staat de bank doorgaans open voor een zachte, in goede verstandhouding met de cliënt onderhandelde beëindiging van de relatie, wat ook het reputatiebelang van de bank dient.

Dit artikel is een vertaling. Enkel de Franse versie is authentiek. Het wordt louter ter informatie verstrekt en vormt geen juridisch advies.